Oorsprong

Maatschappij tot Nut van ‘t Algemeen

Op 16 november 1784 werd in Edam door de doopsgezinde predikant Jan Nieuwenhuijzen en enkele geestverwanten de Maatschappij tot Nut van 't Algemeen opgericht. De denkbeelden die de initiatiefnemers voor ogen stonden waren in het kort: algemeen volksonderwijs, opleiding tot democratisch staatsburger en opvoeding in een algemeen christelijke geest van verdraagzaamheid en liefde voor het vaderland.

In de loop der jaren ontstonden overal in het land plaatselijke afdelingen van het Nut, departementen genaamd. Het Nut stichtte lagere scholen en kweekscholen, gaf boeken voor het onderwijs uit, richtte leeszalen en spaarbanken op en gaf cursussen algemene ontwikkeling voor volwassenen.

Het initiatief tot de oprichting van het Haagse departement werd in 1796 genomen door Gozewijn Jan Loncq en Cornelis Felix van Maanen.
Beiden waren vurige patriotten. De 38-jarige Loncq had in het begin van de jaren tachtig van de achttiende eeuw in Leiden een alcoholstokerij.
Hij moet een welgesteld man geweest zijn, die in zijn vrije tijd gedichten schreef en actief deelnam aan intellectuele disputen. De bijna 28-jarige Van Maanen was een uitstekend rechtsgeleerde en letterkundige. Als fiscaal van het Hof van Holland zou hij meermalen verbanning en doodstraf eisen tegen aanhangers van het Huis van Oranje.

De geschiedenis van het Haagse Nut kent enkele mijlpalen: Nutsscholen [vanaf 1804], de Nutsspaarbank [1818], het Nutsziekenfonds [1847], de Vereniging voor Volkshuisvesting Nutswoningen [1916] en de Vereniging Haags Tehuis voor Ongehuwden [1918].

Nutsspaarbank te 's-Gravenhage

Mede op voorstel van koning Willem I kwamen er in de negentiende eeuw op tientallen plaatsen in het land Nutsspaarbanken tot stand. De Nutsspaarbank te
's-Gravenhage was in 1818 een van de koplopers.

De spaarbank heeft sinds haar oprichting in maatschappelijk en sociaal-economisch opzicht een belangrijke rol gespeeld in de Haagse regio, onder andere op de terreinen woningfinanciering en stadsvernieuwing. Die conclusie trok het Haagse Gemeentearchief in 1998 na 90 meter archiefstukken van de bank te hebben geordend, beschreven en geïnventariseerd.

Fonds 1818

Fonds 1818 is voortgekomen uit de Nutsspaarbank te 's-Gravenhage.
De spaarbank was oorspronkelijk een instelling zonder winstoogmerk. Gaandeweg ontwikkelde zij zich tot een zakelijke organisatie, die door samenwerkingen en fusies haar werkgebied kon uitbreiden.

In 1992 fuseerde de Nutsspaarbank met VSB Groep n.v.
Het eigendom van de bank was in handen van een stichting, die toen omgedoopt werd in Stichting VSB Fonds Den Haag en Omstreken. Zij verwierf bij de verkoop een aanzienlijk aandelenpakket. Besloten werd met de opbrengst ervan initiatieven van maatschappelijk belang te steunen.

Op 18 oktober 2001 kreeg Stichting VSB Fonds Den Haag en Omstreken een nieuwe naam: Stichting Fonds 1818 tot nut van het algemeen.
Hiermee wil het Fonds onderstrepen dat het, hoewel schatplichtig aan zijn ontstaansgeschiedenis, een zelfstandige organisatie is.

Huisvesting

Het kantoorpand van Fonds 1818 aan de Riviervismarkt 4 te Den Haag is een beschermd monument op historische grond. Op deze plek was al in de 14e eeuw sprake van een stenen huis, zoals uit oude stukken blijkt. Het werd gebouwd door Heynric Coppier, secretaris van Willem de Zesde.
Eind zestiende eeuw werd het gesloopt om ruimte te maken voor nieuwbouw.

Het huidige gebouw stamt uit het begin van de zeventiende eeuw. Het huis is in de loop der jaren vele malen verbouwd en uitgebreid. De laatste grote verbouwing geschiedde in 1729. In 1968 kocht de Stichting Nutsspaarbank het inmiddels sterk verwaarloosde pand.

In 1984 werd een begin gemaakt met een grote restauratie, waarna het gebouw als kantoor en ontvangstruimte diende van de directie van de Nutsspaarbank.Als rechtsopvolger van de stichting Nutsspaarbank te 's-Gravenhage betrok Fonds 1818 in 1992 dit representatieve kantoorpand.

U bent hier

Deel met: